Μελέτες 2011 - Περιλήψεις - Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες

1. Καταγραφή και ανάλυση γλωσσών υπό εξαφάνιση: Μια μελέτη των βλάχικων στο Μέτσοβο (Ήπειρος)

Φορέας: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας

Συντονιστής: Γαλάνη Αλεξάνδρα, Ειδικό και Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό, Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας

Μέλη Ομάδας

H Αρωμανική (Βλάχικη) είναι μια νεολατινική γλώσσα που προέρχεται από την παράδοση των προφορικών γλωσσών των Βαλκανίων και δεν απαντάται σε γραπτή μορφή. Ομιλείται και στην Ελλάδα, όπου Βλάχικοι πληθυσμοί εντοπίζονται κυρίως στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Όλοι οι ομιλητές είναι δίγλωσσοι και η γλώσσα επαφής είναι η Ελληνική. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η ψηφιακή καταγραφή ρημάτων της Βλάχικης, όπως ομιλείται στο Μέτσοβο το 2011, η διατήρησή της με τη χρήση ψηφιακών μέσων, καθώς και μια γλωσσολογική και μαθηματική ανάλυση αναφορικά με τη χρήση της γλώσσας.
Προς αυτή την κατεύθυνση συλλέχθηκαν δεδομένα μέσω συνεντεύξεων με διαφορετικής ηλικίας φυσικούς ομιλητές της γλώσσας. Το συγκεντρωμένο υλικό οργανώθηκε σε δύο βάσεις δεδομένων: (α) ένα ψηφιακό λεξικό που περιέχει τις ηχογραφήσεις των δεδομένων (β) ένα σημασιολογικό δίκτυο μέσω του οποίου τα ρήματα κατηγοριοποιούνται σε σημασιολογικές ομάδες.
Η γλωσσολογική ανάλυση δόθηκε μέσω του θεωρητικού πλαισίου της Κατανεμημένης Μορφολογίας. Επιπλέον, αναπτύχθηκαν μαθηματικά μοντέλα για την περιγραφή της δυναμικής καθώς και των εσωτερικών διεργασιών της Βλάχικης. Όπως προκύπτει από εμπειρικά δεδομένα, η εφαρμογή αυτών των μοντέλων στην παρούσα κατάσταση της Βλάχικης παρήγαγε τα πρώτα αποτελέσματα αναφορικά με τη χρονική εξέλιξη της πυκνότητας των ομιλητών της γλώσσας.
Τελική Έκθεση | http://docanel.icte.uowm.gr

2. Οι δύο χορηγικοί κίονες της Νότιας Κλιτύος της Ακρόπολης ως μάρτυρες της σεισμικής ιστορίας του κέντρου των Αθηνών

Φορέας: Ανεξάρτητη Ομάδα

Συντονιστής: Ζάμπας Κωνσταντίνος Πολιτικός Μηχανικός, Δρ. Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου

Μέλη Ομάδας

Aντικείμενο της μελέτης ήταν η λεπτομερής αποτύπωση και η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση των δυο χορηγικών κιόνων στη Νότια Κλιτύ του βράχου της Ακρόπολης, επάνω από το Μνημείο του Θρασύλλου. Η μελέτη συμβάλλει στην εξιχνίαση του σεισμικού παρελθόντος του κέντρου των Αθηνών, βάσει των βλαβών των κιόνων από σεισμικές καταπονήσεις.
Η σχεδιαστική τεκμηρίωσή τους έγινε μετά την τοποθέτηση ελαφρών μεταλλικών ικριωμάτων. Επί τόπου έγιναν συστηματικές μετρήσεις και ιχνογράφηση όλων των λεπτομερειών τους τόσο στην υφιστάμενη κατάσταση, όσο και με αποκατάσταση της αρχικής μορφής τους.
Τα μορφολογικά στοιχεία των δυο κιόνων, όπως οι κομψές κατατομές των βάσεών τους, η λεπτότατη ένταση των κορμών τους, ο ευφυής σχεδιασμός των μοναδικών κορινθιακών κιονοκράνων και τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά τους, όπως η υψηλή ακρίβεια και η επιμέλεια της κατεργασίας των επιφανειών των κρηπίδων και των κορμών τους, καθώς η χρήση κλασικής μορφής συνδέσμων διπλού Τ και ανυψωτικών μηχανισμών, οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι δυο κίονες κατασκευάστηκαν στα τέλη της κλασικής - αρχές της ελληνιστικής εποχής και αποτελούν εξαίρετα έργα της αρχαίας ελληνικής τέχνης.
Σημαντικό εύρημα της μελέτης και κάτι εξαιρετικά σπάνιο για τα μνημεία της Ακρόπολης, ήταν η διατήρηση μεγάλου μέρους της αυθεντικής πολυχρωμίας των κιόνων. Στο ανατολικό κιονόκρανο σώζεται το αρχικό κυανό χρώμα σε μεγάλο τμήμα του φόντου του φυτικού διακόσμου, ενώ σε πολλές θέσεις σώζονται ίχνη ερυθρού χρώματος.
Από την καταγραφή των βλαβών των δυο κιόνων και τη συστηματική διάγνωση των αιτίων τους προέκυψε ότι έχουν δεχτεί στο απώτερο παρελθόν μία τουλάχιστον ισχυρή σεισμική καταπόνηση, η οποία προκάλεσε σημαντική διαταραχή τους. Από την πάτινα των επιφανειών θραύσης και τα ίχνη της διάβρωσης συμπεραίνουμε ότι ο σεισμός αυτός, ο οποίος δεν αναφέρεται στις πηγές, θα πρέπει να χρονολογηθεί χονδρικά στον μεσαίωνα. Πρέπει να ήταν πολύ μεγαλύτερος από αυτούς που έπληξαν την Αθήνα το 1981 και το 1999 και οι οποίοι προκάλεσαν θύματα, σημαντικές βλάβες στα κτίρια της πόλης και ζημιές στα μνημεία της Ακρόπολης, αλλά άφησαν άθικτους τους δυο χορηγικούς κίονες.
Η σεισμική συμπεριφορά των δυο κιόνων ελέγχθηκε και υπολογιστικά με δυναμική μη γραμμική ανάλυση προσομοιωμάτων τους με τη μέθοδο των πεπερασμένων στοιχείων για το σεισμό της Πάρνηθας του 1999 και με δεδομένα που αντλήθηκαν από ενόργανες μετρήσεις των δυναμικών χαρακτηριστικών τους από το Εργαστήριο Σεισμολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Τελική Έκθεση

3. Χωρικές ανισότητες εισοδήματος, ανάπτυξης και φτώχειας στην Ελλάδα

Φορεας: Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Συντονιστής: Καλογήρου Σταμάτης, Λέκτορας, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Μέλη Ομάδας

Στόχος της μελέτης είναι να αναπτύξει μεθοδολογικά εργαλεία και να καταλήξει σε εμπειρικά ευρήματα που καταγράφουν τα επίπεδα κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης και φτώχειας στην Ελλάδα. Αφορμή για το ερευνητικό ερώτημα αποτέλεσε η απουσία εμπειρικών μελετών που προσεγγίζουν τα ζητήματα ανισότητας και φτώχειας σε λεπτομερές γεωγραφικό επίπεδο ανάλυσης, όπως είναι οι Δήμοι Καλλικράτη.
Η μελέτη εφαρμόζει μεθόδους χωρικής ανάλυσης σε δημογραφικά και οικονομικά δεδομένα. Οι μέθοδοι αυτές περιλαμβάνουν χαρτογράφηση των στοιχείων και υπολογισμό στατιστικών που εξετάζουν τη χωρική ανισοκατανομή. Παράλληλα, καταρτίστηκε μια σειρά από διαφορετικούς δείκτες, όπως ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Φτώχειας (περιλαμβάνει την πιθανότητα μη επιβίωσης από τη γέννηση μέχρι την αρχή της ηλικίας των 60 ετών, το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 15 – 64 ετών που δεν γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση και το ποσοστό των ανέργων) και ο συνθετικός Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (περιλαμβάνει το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, το δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα κατά μέσο όρο και τα έτη εκπαίδευσης του πληθυσμού κατά μέσο όρο), των οποίων οι τιμές ταξινομήθηκαν και χαρτογραφήθηκαν ώστε να αποτυπωθούν οι γεωγραφικές διαφοροποιήσεις.
Ένα από τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα της μελέτης είναι το ότι νησιώτικοι δήμοι με ιδιαίτερα αναπτυγμένο το τουριστικό προϊόν και σχετικά υψηλό ΑΕΠ σε επίπεδο περιφέρειας εντάσσονται στο 20% του πληθυσμού της Ελλάδας με το υψηλότερο επίπεδο φτώχειας με βάση τον συνθετικό Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Αυτό ενδεχομένως να οφείλεται στο ότι ο παραγόμενος πλούτος κατά την καλοκαιρινή περίοδο δεν διοχετεύεται απαραίτητα στους μόνιμους κατοίκους των νησιών.
Στο σύνολό της η μελέτη παρέχει εμπειρικές ενδείξεις για την ύπαρξη σημαντικής ανισότητας στο επίπεδο ανάπτυξης και φτώχειας του πληθυσμού σε επίπεδο δήμου. Δεδομένου ότι η νομοθεσία επιτρέπει στους αιρετούς της τοπικής αυτοδιοίκησης την άσκηση τοπικής αναπτυξιακής πολιτικής, η μελέτη μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση τέτοιων πολιτικών.
Τελική Έκθεση | http://galaxy.hua.gr/~si

4. Καλλιεργείται η αγάπη για το διάβασμα; Τόποι ανάγνωσης και τρόποι εκπαίδευσης

Φορέας: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Συντονιστής: Κατσίκη-Γκίβαλου Άντα, Καθηγήτρια, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μέλη Ομάδας

Η μελέτη έχει ως στόχο την αποτύπωση των παραμέτρων που συνδιαμορφώνουν το περιβάλλον της ανάγνωσης στην Ελλάδα και τη διερεύνηση των όρων για την ενίσχυση του δικαιώματος στην ανάγνωση του παιδικού πληθυσμού. Η αποτύπωση αφορά τη βιβλιοπαραγωγή του παιδικού βιβλίου και τις ενέργειες που γίνονται από την Πολιτεία, το σχολείο, τις βιβλιοθήκες και άλλους φορείς για τη διεύρυνση του παιδικού αναγνωστικού κοινού, ενώ, για την πληρέστερη αποτίμηση της ελληνικής πραγματικότητας, εξετάζονται δράσεις που υλοποιούνται από σημαντικούς φορείς σε τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες: στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γερμανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία. Μελετώνται επίσης οι δυνατότητες ενεργοποίησης περισσότερων εκπαιδευτικών για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας, καθώς και η καταγραφή των όρων που θα επέτρεπαν τη διαμόρφωση ενός σχολείου περισσότερο φιλικού προς το βιβλίο.
Από τη μελέτη πιστοποιούνται: η έλλειψη σταθερής πολιτικής του Υπουργείου Παιδείας για την ανάγνωση, η έντονη δραστηριοποίηση ατόμων και φορέων στην προσπάθεια διεύρυνσης του παιδικού αναγνωστικού κοινού, καθώς και ο πρωταγωνιστικός ρόλος της εκπαιδευτικής κοινότητας στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας των μαθητών. Η διερεύνηση της εμπειρίας ευρωπαϊκών χωρών αναδεικνύει τρία βασικά ελλείμματα των πολιτικών ανάγνωσης που ασκούνται στον ελληνικό χώρο: α) την έλλειψη εξειδικευμένου φορέα για το παιδικό βιβλίο, ο οποίος θα ήταν επιφορτισμένος με την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και βιβλιοθηκονόμων και με την κυκλοφορία βιβλιογραφικών οδηγών, ενώ θα λειτουργούσε ως κεντρικός σύνδεσμος αναφοράς για φορείς και άτομα που ενδιαφέρονται για τη διάδοση του παιδικού βιβλίου, β) την απουσία πολιτικής για τη λειτουργία και την ανάπτυξη των βιβλιοθηκών, οι οποίες θα συνέβαλλαν καθοριστικά στη διεύρυνση του παιδικού αναγνωστικού κοινού με την άρση κοινωνικο-οικονομικών και πολιτισμικών ανισοτήτων, και γ) την ανυπαρξία αναγνωστικής πολιτικής για τη βρεφική και τη νηπιακή ηλικία.
Από την έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα μέλη Δ.Ε.Π. των Παιδαγωγικών Τμημάτων διαπιστώνεται η ανάγκη υιοθέτησης ενός στοιχειώδους κοινού "Αναλυτικού Προγράμματος" για τη Λογοτεχνία, όπου θα συμπεριλαμβάνονταν και πρακτικές φιλαναγνωσίας και το οποίο θα εξασφάλιζε ισότητα ευκαιριών και ένα επαρκές πλαίσιο κατάρτισης όλων των μελλοντικών εκπαιδευτικών σε θέματα φιλαναγνωσίας.
Τελική Έκθεση

5. Από τον Μεσοπόλεμο στην Ανασυγκρότηση (1930-1960): Καταγραφή των εμπειριών των Εβραίων της Ελλάδας στις οπτικο-ακουστικές μαρτυρίες

Φορέας: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Συντονιστής: Μπενβενίστε Εριέττα-Βαλερή, Καθηγήτρια, Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Μέλη Ομάδας

Η μελέτη υλοποιήθηκε σε δύο άξονες:
Α) Κατασκευή ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων που συγκεντρώνει σε ενιαίο σώμα 1.018 οπτικές ή ακουστικές μαρτυρίες 850 Εβραίων της Ελλάδας, επιζώντων του Ολοκαυτώματος. Οι μαρτυρίες αυτές, που συλλέχθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους, γλώσσες και τόπους και βρίσκονται σήμερα κατατεθειμένες σε οργανωμένα αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, απογράφτηκαν και αποδελτιώθηκαν δημιουργώντας έναν «Οδηγό στο Αρχείο των Μαρτυριών», προσβάσιμο στο διαδίκτυο.
Β) Το αρχείο στο οποίο παραπέμπει η παραπάνω βάση δεδομένων μπορεί να υποστηρίξει την ιστορική έρευνα που, χωρίς να υποτιμά την ανάγκη της ακρίβειας, ενσωματώνει τα πολλαπλά επίπεδα της πραγματικότητας και τις εμπειρίες των επιζώντων, εμβαθύνοντας σε ζητήματα της ιστοριογραφίας του Ολοκαυτώματος.
Συντάχθηκαν τρεις «πιλοτικές» μελέτες που εστίασαν στα εξής: α) στο βάρος της χρονικότητας της μαρτυρίας στη δημιουργία συλλογικής αφήγησης και συναισθηματικής κοινότητας μεταξύ των επιζώντων και σε σχέση με τις διαφοροποιήσεις που γεννούν παράμετροι όπως η τάξη και το φύλο, β) στο βάρος της στρατοπεδικής εμπειρίας στις αλλαγές της χρήσης της εθνικής ταυτότητας των ανδρών θεσσαλονικιών εβραίων και γ) στους μετασχηματισμούς της μνήμης των επιζώντων σε συνάρτηση με τον τόπο της μεταπολεμικής εγκατάστασής τους, στις ΗΠΑ ή την Ελλάδα, και με αναφορά την αναγνώριση της γενοκτονίας στη δημόσια σφαίρα των δύο χωρών.
Τελική Έκθεση | http://gjst.ha.uth.gr/el

6. Χαρτογράφηση του γλωσσικού προφίλ των ελληνόφωνων ατόμων στο Φάσμα Αυτιστικών Διαταραχών

Φορέας: Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πατρών

Συντονιστής: Τερζή Αρχόντω, Καθηγήτρια, Τμήμα Λογοθεραπείας, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πατρών

Μέλη Ομάδας

Οι μελέτες της γραμματικής των ατόμων με αυτισμό είναι πολύ πρόσφατες, έχουν εστιάσει κυρίως στην αγγλική γλώσσα και συνήθως σε άτομα από διάφορα σημεία του αυτιστικού φάσματος. Στόχος της μελέτης είναι να διερευνήσει τις γραμματικές ικανότητες των ελληνόφωνων ατόμων στο φάσμα του αυτισμού. Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 20 παιδιά ηλικίας 5-8 ετών (μέση ηλικία: 6 έτη και 8 μήνες), με αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας και φυσιολογικούς δείκτες λεκτικής και μη λεκτικής νοημοσύνης, έτσι ώστε τα τυχόν γλωσσικά ελλείμματα να μπορούν να αποδοθούν στον αυτισμό. Για κάθε παιδί με αυτισμό μελετήθηκε επίσης ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης, ηλικίας 5-8 ετών (μέση ηλικία ομάδας ελέγχου: 6 έτη και 9 μήνες), με τους ίδιους λεκτικούς και μη λεκτικούς δείκτες. Αξιολογήθηκε η κατανόηση της αναφοράς των αντωνυμιών (ισχυρών αδύναμων/κλιτικών τύπων, καθώς και αυτοπαθών) και της μη ενεργητικής ρηματικής μορφολογίας (με παθητική και αυτοπαθή ερμηνεία). Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά με αυτισμό δεν διέφεραν από τα τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά παρά μόνο ως προς τις κλιτικές αντωνυμίες, γεγονός που καθιστά αυτόν τον τομέα της γραμματικής ευαίσθητο στον αυτισμό στην ελληνική γλώσσα και, πιθανώς, διαγλωσσικά. Tέλος, και οι δύο ομάδες είχαν αρκετά χαμηλή απόδοση στα παθητικά ρήματα, αλλά όχι στα αυτοπαθή, παρότι οι δύο τύποι έχουν την ίδια μορφολογία στην Ελληνική.
Τελική Έκθεση